Köyümüz Gerce

Herikli Obası İle İlgili Tarihi Kayıtlar ve Bilgiler

Harikli:

Herek Oğulları,Herek Uşağı,Hörki,Harikan,Herecli,Herekli,HERİKLİ,Hereke,Hareke,Heriki,Herekyan adlarıyla da tanınır.Sis Avşarlarından Doyranlı'ya mensuptur.Cemaatin 1519 tahririnde adı geçmiyor.1523-4'te 51 hane ,12 mücerret,3350 akça hasılı olan cemaat defter harici kaydedilmiş ve Altunini mezrasında ziraat yapıyordu. 1525-6'da 75 hane,18 mücerret,1 sipahi-zade,3350 akça hasıl, 1536-7'de 77 hane,29 mücerret,3648 akça hasılı vardı ve Dulkadir Sancağında Yumruktepesi mezrasında ziraat yapıyordu.Günümüzde Adana'nın Ceyhan ilçesinde Herekli adında bir köy bulunmaktadır .
Sis bölgesinden dağılan Herikliler,1688-89 yıllarında Kara Şeyhli Avşarı, Beydili ve diğer bazı boylarla birlikte Hısn-ı Mansur (Adıyaman) kasabasında ekili yerleri ve köyleri tahrip edip bir çok kişiyi öldürdüler. Göçebe aşiretler devlet tarafından takip edilmelerine rağmen sürekli ayaklanıyorlardı. 1691 yılında Batı Anadolu'ya yerleştirilen ve şikayet üzere tanzimlerine karar verilen Danişmentli Türkmenlerinden ve Rum İli (Sivas) sakini olan cemaatlerden biri de Bektaş Kethüda,Kara Ömer Kethüda ve Hacı Oğlu Ahmet'e tabi Hereklilerdi. Batı Anadolu'daki Heriklilerden önemli kollar burada yerleşip kalmıştır. İzmir'in Seferihisar ilçesinde Hereke (Düzce), Bursa'nın Keles ilçesinde Hereke (Çayören), Tekirdağ'ın Malkara ilçesinde Hereke (Yürük) köyleri ile Rodos adasında Hereke adlı bir yer bunlardan hatıradır. Kocaeli'nin Hereke ilçesini de hatırlatalım. Sivas civarında bulunan Heriklilerin bazılarının da bu bölgede iskan olduklarını söyleyebiliriz. Sivas merkeze bağlı Herekli (Bedirli ) ile Gümüşhane Torul'a bağlı Herek köylerinin yanında Tokat'ın Erbaa ilçesinin de eski adının Herek olması onların yerleşimiyle ilgili bize bilgi vermektedir. Ayrıca Ordu ilinin Mesudiye ilçesinde Herközü köyü de bu obayla ilgilidir.
Ardından Heriklileri, Nevşehir'e iskan edilen Boynu-inceli Türkmenleri arasında görüyoruz. Bunlardan durumu iyi olanlar kasabaya diğerleri ise Eyup-İli'ne (1727 yılı) yerleştirildi. Herikliler, Nevşehir merkezde 79 hane ile iskan oldular (1727-30). Ayrıca çevrede 16 köy kurdular. Bu köyler, Hacıbektaş ilçesine bağlı Karaburna, Karaburç, Kırıklı (Şahinler), Kızıklı (Yeşilli), Köşektaş, Kızılağıl, Kayaalti, Cağşak ,Kozaklı ilçesine bağlı Kalecik, Abdi, Karayanalak (Boğaziçi), GERCE, İmran (kısmen) ,Aylı (kısmen), Halaka (kısmen. yeni adı Dörtyol) Gülşehir ilçesine bağlı Karahöyük, Hacılar, Sığırlı, Yüksekli köyleridir. Onlardan bir kısmının bu iskan sırasında çevre illerde de yayıldıklarını tahmin edebiliriz. Kırıkkale'nin Delice ilçesine bağlı Herikli köyünü bu dağılanlar kurmuş olmalıdır.
Nevşehir'de yerleşen bu Heriklilerin buraya Sis bölgesinden göç ederek geldiklerini anlıyoruz.Bölgede yaptığımız çalışmada Herikli büyüklerinden Ali Bey, bundan 250 yıl önce Kozan'dan geldiklerini dedelerinden duyduğunu söylemişti. Diğer Herikliler de bu düşünceye katılıyorlar. Böylece Nevşehir'de iskan edilen Heriklilerin Sis'ten alınıp Boynu-İncelilere dahil edildiğini anlıyoruz.
Sicillerde Kayseri yöresinde de Heriklilere rastlanmaktadır. Bunlardan bazı bölüklerin burada yerleştiği tahmin olunabilir. Nitekim Maraş tahrirlerinden Heriklilerin, Pınarbaşı'nın Gökçeköy ve kösin köylerinde yerleştikleri anlaşılıyor. Günümüzde Sarız'ın Esirlik köyünde oturan Avşarlar, Herekçioğlu adıyla anılıyor. Ayrıca Kuşçu köyünde de kısmen varlar. Bunların lakapları Kıllı'dır. Dadaloğlu bir şiirinde "Oymağın Kıllı" diyor. Boz Avşarların bir kolu Kıllı adını taşıyor. Bunların yörede genel adları ise Türkmenliler'dir.
Heriklilerin doğuya da göç ettiklerini biliyoruz. Nitekim, Diyarbakır Lice'de Herak, Çermik'te Herekli, Hakkari Şemdinli'nin Herki (Meşelik) gibi köy adları onlardan kalmadır. Günümüzde Hakkari'nin Şemdinli İlçesinin büyük çoğunluğunu Herikliler (bölgede Herki deniliyor ) oluşturmaktadır. Bu Herikliler asıl nüfusun küçük bir kısmını oluşturuyor. Aşiretin büyük bir çoğunluğu sınırlarımıza yakın Irak ve İran topraklarında yaşamaktadırlar. Kuzey Iraktaki en büyük aşiretlerden biri de bu Heriklilerdir. 2.Abdulhamit tarafından Hakkari bölgesinde yaptırılan bir sayımda 4.500 hane Nesturi ile 12 hane Ermeni'ye karşın 30.500 hane Müslüman nüfüs vardı. Bu Müslüman nüfus arasında 500 hanesi Şemdinli Nahiyesinde yerleşik ,3.000 hanesi göçebe olmak üzere 3.500 hane Heriki bulunuyordu. Rus ve İngilizlerin Hakkari'deki Nesturi ve Ermenileri kullanarak iç isyan çıkarma çabalarına karşı 1890'dan sonra kurulması kararlaştırılan Hamidiye Alayları'nın 17,18,19,20,26 ve 39. Alaylarına bu Heriklilerin dahil edildiğini görüyoruz. Heriklilerin bir bölümü Mardin'in Silopi ve Cizre İlçesinde yerleşmiş (Herikan ) ve günümüze kadar varlığını korumuştur. Bu Herikliler Şeyh Sayit İsyanı (1925 ) başta olmak üzere Cumhuriyet Devrindeki isyanlara katılmıştır.
Osmanlı belgelerinde bu cemaatin Adana, Aksaray, Aksaray, Aydın, Barçinli, Boz-Ok, Danişment-Afyon, Eyüpeli, Hacıbektaş, Halep, İzmir, Karaman, Kayseri, Keşan, Kırşehir, Konya, Kütahya, Malatya, Maraş, Mardin Musul, Nevşehir, Rumeli, Sis, Sivas, Tekfurdağı-Çirmen, Tokat, Van, Yeni-İl ve Yenişehir-Aydın bölgelerinde yerleştiği görülmektedir.
...Bu iskan siyaseti sonucu Avşarlar durmadan bölünerek küçük topluluklar halinde çok geniş coğrafya içinde yerleştirilmişler ve başka Türkmen gruplarına dahil edilmişlerdir. Bu parçalanmanın sonucu artık 16.yy son yarısında diğer boylarda görüldüğü gibi Avşarların başında eski boy beyi aileleri yok olmuş, yerlerini obaları idare eden ağa unvanlı kethüda aileleri almıştır. Bu Kethüda idaresindeki Avşarlar, zamanla çoğalıp eskiden bağlı oldukları oymak adlarını atarak kendi adlarını veriyorlardı. Böylece yeni obalar teşekkül ederken bağlı oldukları büyük Avşar oymaklarının takibi de zorlaşmaktaydı. Ayrıca Afşarlara ait bir çok yer adı da böylece silinmiştir. Bunun yanında yeni oluşan obaların adlarında bazı yer adlarına rastlanmaktadır.


HERİKLİLER'e ait yerleşim yerlerinin listesi:


BURSA İZNİK ÇAYÖREN HERİKLİ
ADANA CEYHAN HEREKLİ HERİKLİ
DİYARBAKIR LİCE HERAK HERİKLİ
DİYARBAKIR ÇERMİK HEREKLİ HERİKLİ
DİYARBAKIR ÇÜNGÜŞ HEREKLİ HERİKLİ
GÜMÜŞHANE TORUL HEREK HERİKLİ
HAKKARİ ŞEMDİNLİ AYRANLI HERİKLİ
HAKKARİ ŞEMDİNLİ BEYYURDU HERİKLİ
HAKKARİ ŞEMDİNLİ MEŞELİK HERİKLİ
HAKKARİ ŞEMDİNLİ YAYLAPINAR HERİKLİ
KIRIKKALE DELİCE HEREKLİ HERİKLİ
KOCAELİ KÖRFEZ HEREKE HERİKLİ
NEVŞEHİR MERKEZ İL MERKEZİ * HERİKLİ
NEVŞEHİR GÜLŞEHİR HACILAR HERİKLİ
NEVŞEHİR GÜLŞEHİR KARAHÜYÜK HERİKLİ
NEVŞEHİR GÜLŞEHİR SIĞIRLI HERİKLİ
NEVŞEHİR GÜLŞEHİR ŞAHİNLER HERİKLİ
NEVŞEHİR GÜLŞEHİR YEŞİLLİ HERİKLİ
NEVŞEHİR GÜLŞEHİR YÜKSEKLİ HERİKLİ
NEVŞEHİR HACIBEKTAŞ KARABURÇ HERİKLİ
NEVŞEHİR HACIBEKTAŞ KARABURNA HERİKLİ
NEVŞEHİR HACIBEKTAŞ KAYAALTI HERİKLİ
NEVŞEHİR HACIBEKTAŞ KIZILAĞIL HERİKLİ
NEVŞEHİR HACIBEKTAŞ KÖŞEKTAŞ HERİKLİ
NEVŞEHİR KOZAKLI İLÇE MERKEZİ * HERİKLİ
NEVŞEHİR KOZAKLI ABDİ HERİKLİ
NEVŞEHİR KOZAKLI AYLI * HERİKLİ
NEVŞEHİR KOZAKLI BOĞAZİÇİ * HERİKLİ
NEVŞEHİR KOZAKLI ÇAĞŞAK HERİKLİ
NEVŞEHİR KOZAKLI DÖRTYOL * HERİKLİ
NEVŞEHİR KOZAKLI GERCE HERİKLİ
NEVŞEHİR KOZAKLI İMRAN * HERİKLİ
NEVŞEHİR KOZAKLI KALECİK HERİKLİ
NEVŞEHİR ÜRGÜP BAŞDERE HERİKLİ AZ VAR .
SİVAS MERKEZ HEREKLİ HERİKLİ

Açıklama: * İşaretli olanlar karışık yerleşim yerleridir
Kaynak : Adnan Menderes Kaya (Avşar Türkmenleri)

Aşiret, Oymak ve Topluluklar

 

...Adı geçen Kalecik, Karayağlak (Boğaziçi), Cağşak, Kayaaltı, GERCE, Abdi, Kızılağıl, ve Köşektaş köy halkı ; kendilerini Herikli aşiretine mensup olarak benimserler. Ancak bu köyleri oluşturan aile gruplarının (sülale) hepsinin kökenleri Herikli değildir. Heriklilik bir üst kimliktir diyebiliriz. İlk yerleşen kurucu sülalelerden ya da köylerin kuruluşuna izin veren aynı zamanda çevredeki iskanı düzenlemekle görevli Kalecik ve çevre köyleri ser muhtarı Çopuroğlu Memiş Ağa'nın Herikli olmasından dolayı"Herikli Köyleri" diye anılmıştır. Sonradan gelen aile guruplarının kökenlerini unutmaları ya da öncekilere uymaları sonucunda Heriklilik ortak bir köken olarak benimsenmiştir. Ancak, çevreye yerleşen aşiret , cemaat ya da oymakların çoğu Herikli ile akrabadır. Bu akrabalık bu köylerin kuruluşlarında, yerleşmelerde ve aynı sülaleden geldiğine inanmada etkili olmuştur.

Kaynak: Celalettin Ölgün'e ait yorumlar (www.kızılagil.de web sitesi)

yukarı